Over het werk van Sara Vrugt

 

Het werk van Sara Vrugt (Amsterdam, 1981) lijkt nergens op. Dat is goed. Het getuigt van kracht, een groot vertrouwen in de eigen motivatie en van oorspronkelijkheid. Het is tegelijkertijd ook wat lastig, want waar begin je met het werk te duiden? Haar medium (textiel en draad), humor, een sterke idealistische inslag en iconische vormen helpen ons een eind op weg, maar niet helemaal. Toch een poging.

 

Sara studeerde Modevormgeving aan de Koninklijke Academie in Den Haag. Sinds haar afstuderen in 2006 heeft ze de beperkingen van die discipline echter links laten liggen. Ze maakte enkele collecties die ze vervolgens presenteerde in een modeshow of andere modecontext, maar daar stopt het. Haar ontwerpen bevinden zich in het gebied tussen kleding, autonome textiele vormen en beeldende kunst, en dienen eerder tot het overbrengen van een idee dan enkel tot het flatteren van de drager. Maar het werk voldoet allerminst aan de kenmerken die vaak geassocieerd worden met idealisme: grof, schreeuwerig of slordig. In tegendeel: het is gemaakt met een groot gevoel voor esthetiek en ambacht, als ode aan het menselijk lichaam en met een flinke dosis humor.

 

Van intiem tot community

Haar werkproces is verwant aan dat van de hedendaagse beeldend kunstenaar die zich niet meer laat beperken door het medium waarin hij is opgeleid. Sara maakt collecties, performances, installaties en community art projecten die de uitkomst vormen van zowel visueel als inhoudelijk onderzoek. Voor wat ze (nog) niet heeft geleerd schakelt ze anderen in.

 

Altijd vormt een idee het uitgangspunt voor een nieuw werk waar vervolgens het juiste uitdrukkingsmiddel bij wordt gezocht. Dat gaat van vier meter hoge en tegelijkertijd intieme installaties, tot klein handgemaakt borduurwerk en eigen fysieke aanwezigheid. De vorm is vaak sober, in die zin dat elk detail betekenis heeft. Er zijn geen overbodigheden, maar er komt wel degelijk overdaad in haar werk voor: plooien, ritsen, meters tule en duizenden borduursteken.

 

Hoewel het medium steeds opnieuw wordt gewogen, is textiel wel degelijk het enige juiste uitdrukkingsmiddel. Vanwege de tastbare kwaliteiten – het nodigt uit om dichtbij te komen, heeft een fysieke aantrekkingskracht – en vanwege de betekenis die textiel in de vorm van kleding kan hebben: denk aan religieuze, historische of status gebonden associaties.

 

Instinct en conventies

Naast de associaties die onlosmakelijk verbonden zijn met het medium, heeft Sara nog een andere drijfveer. Ze constateert dat mensen, ook zijzelf, vaak blind varen op (voor)oordelen, waardoor deze langzaam bewaarheid worden. Die overtuiging heeft geleid tot een mateloze interesse in omgangsvormen tussen mensen en de grens tussen instinct en conventies. Welke reactie is aangeleerd, welke komt uit onze tenen? Ze onderzoekt tegenstellingen in gedrag en uiterlijk door zich af te vragen welke invloed kleding op intermenselijk contact heeft. En: hoe kan het dat wat mensen wel – of juist niet – dragen soms leidt tot gespannen verhoudingen?

 

Ze maakt deze situaties inzichtelijk, toegankelijk en bespreekbaar door ze in haar werk te (re-)creëren en daarmee de onderlinge verhouding tussen mensen uit te vergroten. Een voorbeeld: in de zomer van 2010 hulde ze zich bij wijze van experiment een week lang in de omstreden niqaab en nam deel aan het openbare leven (markt, tram, bibliotheek) om meer over intermenselijke omgangsvormen te weten te komen. Het verzamelen van ‘onderzoeksdata’ deed ze door blikken van mensen vast te leggen met een minuscule filmcamera die in de sluier verborgen zat.

 

In de serie Look at you, waar ook de week in niqaab deel van uitmaakt, deelt Sara haar ideeën over de verschillen en overeenkomsten tussen (groepen) mensen. Vorm en functie van de Islamitische sluier zijn daarin prominent aanwezig, maar Look at you gaat vooral over kijken en bekeken worden. De bezoeker is een steeds belangrijker rol gaan spelen in het werk. Het gaat er tenslotte om zijn ideeën lichtjes aan het wankelen te brengen en hem te confronteren met de conventies waarbinnen hij denkt en handelt.

 

Het medium textiel heeft een wonderlijke uitwerking op deze toch wel serieuze thematiek. Met prints en vormdetails bijvoorbeeld, relativeert Sara haar stellingname over vooroordelen. Voor de Rode Collectie (de basis van het community project Een rode draad waarvoor ze met 117 mensen aan 278 rode outfits werkte en die vervolgens op een 3 km lange rode loper dwars door Den Haag presenteerde) maakte ze bijvoorbeeld van een zogenaamde ‘turkentas’ een avondjurk, en transformeerde ze Zeeuwse oorijzers tot oogkleppen. Is een turkentas per definitie goedkoop? Zijn de Zeeuwen zoveel minder streng in hun geloof en overtuigingen dan de groepen die daar in de media van beschuldigd worden? Je hoort het Sara zich afvragen.

 

Grensoverschrijdend

Sara hoopt niet alleen in de hoofden van haar toeschouwers, maar ook binnen de mode en beeldende kunst iets in gang te zetten door grensoverschrijdend werk met een maatschappelijk raakvlak te maken. Belangrijk is de wens haar publiek met open blik te laten kijken naar de wereld, de eigen buren, naar zaken die normaal zijn maar niet als zodanig worden aangemerkt. Niet middels het luidkeels propageren van een rigide mening, maar met heel veel inzet, een beetje materiaal en een knipoog.

 

 

Lise Lotte ten Voorde

www.cultuurcocktail.nl